{"id":21777,"date":"2026-04-23T09:41:59","date_gmt":"2026-04-23T09:41:59","guid":{"rendered":"https:\/\/drpascalmensah.com\/?p=21777"},"modified":"2026-04-24T10:30:39","modified_gmt":"2026-04-24T10:30:39","slug":"fuerza-proton-motriz-el-motor-quimiosmotico-de-la-vida","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/fuerza-proton-motriz-el-motor-quimiosmotico-de-la-vida\/","title":{"rendered":"Fuerza Prot\u00f3n-Motriz \u2014 El motor quimiosm\u00f3tico de la vida"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"21777\" class=\"elementor elementor-21777 elementor-21709\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-1c5f878 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"1c5f878\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e6b9eaa elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"e6b9eaa\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sobre este cuaderno<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a26faf1 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a26faf1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>La fuerza prot\u00f3n-motriz (\u0394p = \u0394\u03a8_m \u2212 (2,303 RT\/F)\u00b7\u0394pH) es la moneda energ\u00e9tica central de la vida. Generada por la cadena de transporte de electrones, captura gran parte de la energ\u00eda libre liberada por la oxidaci\u00f3n del NADH y la redistribuye entre la s\u00edntesis de ATP, los procesos de transporte y las v\u00edas de se\u00f1alizaci\u00f3n. <br><br>En condiciones fisiol\u00f3gicas (\u0394\u03a8_m \u2248 \u2212150 a \u2212180 mV, \u0394pH \u2248 0,5\u20131), las mitocondrias convierten la energ\u00eda redox en un gradiente electroqu\u00edmico de ~180\u2013220 mV, equivalente a ~17\u201321 kJ\/mol por prot\u00f3n.<br><br>Este cuaderno de 13 p\u00e1ginas, elaborado en abril de 2026, ofrece un marco compacto y riguroso para comprender c\u00f3mo se genera, cuantifica y se altera \u0394p en la enfermedad, conectando principios termodin\u00e1micos con sistemas biol\u00f3gicos reales. <\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-414c415 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"414c415\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Contenido del cuaderno (5 m\u00f3dulos)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8062451 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"8062451\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-49ada41 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"49ada41\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f3dulo 1 \u2014 \u00bfQu\u00e9 es la fuerza prot\u00f3n-motriz?<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d61f7ef elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"d61f7ef\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">Mitchell (1961)<\/span><\/strong>: el producto inmediato de la respiraci\u00f3n no es un intermediario qu\u00edmico, sino un <strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"2\">campo electroqu\u00edmico <\/span><\/strong>a trav\u00e9s de la membrana interna mitocondrial<\/li><li>\u0394p tiene dos componentes: el\u00e9ctrico (\u0394\u03a8_m) + qu\u00edmico equivalente (\u0394pH)<\/li><li>\u0394p fisiol\u00f3gico \u2248 180\u2013220 mV \u2192 ~19\u201321 kJ\/mol por prot\u00f3n<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-d833a9c elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"d833a9c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f3dulo 2 \u2014 Componente el\u00e9ctrico (\u0394\u03a8_m)<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b8a7d92 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"b8a7d92\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">La cadena respiratoria act\u00faa como una <strong>bomba de carga vectorial<\/strong>. La matriz pierde carga positiva \u2192 se vuelve electronegativa (\u2212150 a \u2212180 mV) <\/span><\/li><li>Estequiometr\u00eda: <strong>Complejo I = 4 H\u207a, III = 4 H\u207a, IV = 2 H\u207a por 2 e\u207b <\/strong>(Complejo II = 0)<\/li><li>~75\u201380 % de la fuerza prot\u00f3n-motriz reside en \u0394\u03a8_m en mitocondrias de mam\u00edferos<\/li><li>Cl\u00ednica : Sondas TMRM \/ JC-1; metformina, rotenona, oligomicina, FCCP; la despolarizaci\u00f3n persistente predice mortalidad en sepsis<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-9606857 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"9606857\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f3dulo 3 \u2014 Componente qu\u00edmico (\u0394pH)<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6308562 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"6308562\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">La matriz es m\u00e1s alcalina por 0,5\u20131 unidad de pH debido a la expulsi\u00f3n de protones y el efecto tamp\u00f3n<\/span><\/li><li>\u0394\u03a8_m y \u0394pH son <strong>interconvertibles<\/strong>: valinomicina \u2192 colapsa \u0394\u03a8_m, nigericina \u2192 colapsa \u0394pH, FCCP \/ CCCP \/ DNP \u2192 colapsan ambos<\/li><li>Experimento de Jagendorf (1966): la s\u00edntesis de ATP puede impulsarse \u00fanicamente por \u0394pH<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4450762 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"4450762\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f3dulo 4 \u2014 Cuantificaci\u00f3n de la fuerza prot\u00f3n-motriz (factor de Nernst)<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-29af389 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"29af389\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\"><strong>Derivaci\u00f3n completa <\/strong>: desde \u0394\u03bc\u0303_H\u207a = F\u00b7\u0394\u03a8_m \u2212 2,303 RT\u00b7\u0394pH hasta la forma en voltaje : \u0394p = \u0394\u03a8_m \u2212 (2,303 RT\/F)\u00b7\u0394pH<\/span><\/li><li>A 37 \u00b0C : <strong>2,303 RT\/F \u2248 61,5 mV por unidad de pH.<\/strong><\/li><li><strong>Ejemplo de c\u00e1lculo<\/strong> : \u0394\u03a8_m = \u2212170 mV, \u0394pH = 0,6 \u2192 \u0394p \u2248 207 mV \u2192 ~20 kJ\/mol H\u207a \u2192 <strong>10 H\u207a \u00d7 20 = ~200 <\/strong>kJ\/mol capturados por NADH \u2192 ~91 % de los ~220 kJ\/mol liberados por NADH \u2192 O\u2082. Con una PMF menor (155\u2013180 mV), la fracci\u00f3n capturada cae al rango <strong>150\u2013175 kJ\/mol (68\u201380 %)<\/strong>. <\/li><li>L\u00edmite de s\u00edntesis de ATP : <strong>\u0394G_ATP \u2264 ~4 H\u207a \u00d7 20 kJ = ~80 kJ\/mol ATP<\/strong>; Valor experimental : ~55\u201360 kJ\/mol (~70 % del m\u00e1ximo te\u00f3rico).. La diferencia corresponde a la disipaci\u00f3n necesaria para mantener el flujo impuesto por la segunda ley de la termodin\u00e1mica. <\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0a1846e elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0a1846e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h4 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">M\u00f3dulo 5 \u2014 Integraci\u00f3n, fisiolog\u00eda y relevancia cl\u00ednica<\/h4>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-57a5a43 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"57a5a43\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul><li><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">La fuerza prot\u00f3n-motriz (\u0394p) regula : Entrada de Ca\u00b2\u207a mitocondrial v\u00eda MCU, Producci\u00f3n de ROS (transporte inverso de electrones en el Complejo I), Se\u00f1alizaci\u00f3n de mitofagia PINK1\/Parkin, importaci\u00f3n de prote\u00ednas v\u00eda TIM23<\/span><\/li><li><strong>Desacoplamiento controlado <\/strong>: Las UCP1\u20133 y los desacoplantes terap\u00e9uticos (ej. BAM15) disipan \u0394p como calor \u2014 una funci\u00f3n fisiol\u00f3gica.<\/li><li><strong>Fenotipos inmunometab\u00f3licos<\/strong> : Linfocitos T efectores \/ macr\u00f3fagos M1 \u2192 \u0394p bajo, metabolismo glucol\u00edtico (tipo Warburg); Linfocitos memoria \/ T reguladores \u2192 \u0394\u03a8m alto, OXPHOS + \u03b2-oxidaci\u00f3n; C\u00e9lulas senescentes \u2192 \u0394p bajo e inestable<\/li><li><strong>Cascada de colapso de la PMF <\/strong>: Da\u00f1o de la cadena respiratoria \u2192 despolarizaci\u00f3n \u2192 inversi\u00f3n de ATP sintasa \u2192 apertura del MPTP \u2192 liberaci\u00f3n de citocromo c \u2192 inflamaci\u00f3n est\u00e9ril (cGAS-STING, TLR9)<\/li><li><strong>Ejes terap\u00e9uticos <\/strong>: Precursores de NAD\u207a (NMN, NR); Estabilizaci\u00f3n de cardiolipina (SS-31 \/ elamipretide); F\u00e1rmacos dirigidos a mitocondria (MitoQ, MitoTEMPO); Trasplante mitocondrial<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c293f7e elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"c293f7e\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Ecuaciones clave<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-58e572d elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"58e572d\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"page\" title=\"Page 3\"><div class=\"layoutArea\"><div class=\"column\"><ul><li data-start=\"1969\" data-end=\"2000\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">PMF (Mitchell) <\/span><\/strong>: \u0394p = \u0394\u03a8_m \u2212 (2,303 RT\/F)\u00b7\u0394pH<\/li><li data-start=\"1969\" data-end=\"2000\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">Energ\u00eda por prot\u00f3n<\/span><\/strong> : \u0394G = F\u00b7\u0394p \u2248 17\u201321 kJ\/mol<\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">Energ\u00eda capturada por NADH<\/span><\/strong> : 10 H\u207a \u00d7 F\u00b7\u0394p \u2248 150\u2013200 kJ\/mol<\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">Variaci\u00f3n redox NADH \u2192 O\u2082 <\/span><\/strong>: \u0394G\u00b0\u2019 \u2248 <strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"2\">\u2212220 kJ\/mol<\/span><\/strong><\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">Factor de Nernst (37 \u00b0C) <\/span><\/strong>: 61,5 mV\/pH<\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\"><strong><span class=\"notion-enable-hover\" data-token-index=\"0\">L\u00edmite ATP<\/span><\/strong> : \u0394G_ATP \u2264 ~80 kJ\/mol (medido : 55\u201360 kJ\/mol)<\/li><\/ul><\/div><\/div><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-507713b elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"507713b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">\u00bfA qui\u00e9n va dirigido?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a624d53 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"a624d53\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"page\" title=\"Page 3\"><div class=\"layoutArea\"><div class=\"column\"><ul><li data-start=\"1969\" data-end=\"2000\">Estudiantes de doctorado en ciencias de la vida, biof\u00edsica y bioenerg\u00e9tica<\/li><li data-start=\"1969\" data-end=\"2000\">M\u00e9dicos que buscan una comprensi\u00f3n cuantitativa de la funci\u00f3n mitocondrial<\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\">Investigadores en biolog\u00eda redox y metabolismo sist\u00e9mico<\/li><li data-start=\"2069\" data-end=\"2141\">Cl\u00ednicos interesados en inmunometabolismo y medicina mitocondrial<\/li><\/ul><\/div><\/div><\/div>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0a9b959 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"0a9b959\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Idea clave<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-47526c3 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"47526c3\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"page\" title=\"Page 3\"><div class=\"layoutArea\"><div class=\"column\"><p>La fuerza prot\u00f3n-motriz es la <strong data-start=\"4597\" data-end=\"4642\">bater\u00eda electroqu\u00edmica universal de la vida<\/strong>: es generada por la respiraci\u00f3n, consumida por el trabajo celular, y su colapso constituye una firma cuantitativa de la enfermedad.<\/p><\/div><\/div><\/div><p>Nota: El PDF completo est\u00e1 en ingl\u00e9s.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6061b74 elementor-view-stacked elementor-position-inline-end elementor-mobile-position-inline-end elementor-shape-circle elementor-widget elementor-widget-icon-box\" data-id=\"6061b74\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"icon-box.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-icon-box-wrapper\">\n\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-icon-box-icon\">\n\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/pago-articulo\/?add-to-cart=21726\" target=\"_blank\" class=\"elementor-icon\" tabindex=\"-1\" aria-label=\"Descargar el cuaderno completo (PDF, 13 p\u00e1ginas) \u2013 10\u20ac\">\n\t\t\t\t<svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-arrow-right\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M190.5 66.9l22.2-22.2c9.4-9.4 24.6-9.4 33.9 0L441 239c9.4 9.4 9.4 24.6 0 33.9L246.6 467.3c-9.4 9.4-24.6 9.4-33.9 0l-22.2-22.2c-9.5-9.5-9.3-25 .4-34.3L311.4 296H24c-13.3 0-24-10.7-24-24v-32c0-13.3 10.7-24 24-24h287.4L190.9 101.2c-9.8-9.3-10-24.8-.4-34.3z\"><\/path><\/svg>\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-icon-box-content\">\n\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-icon-box-title\">\n\t\t\t\t\t\t<a href=\"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/pago-articulo\/?add-to-cart=21726\" target=\"_blank\" >\n\t\t\t\t\t\t\tDescargar el cuaderno completo (PDF, 13 p\u00e1ginas) \u2013 10\u20ac\t\t\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00bfC\u00f3mo act\u00faa la fuerza prot\u00f3n-motriz (\u0394p) como intermediario electroqu\u00edmico universal de la bioenerg\u00e9tica, conectando la respiraci\u00f3n mitocondrial con la producci\u00f3n de ATP, la se\u00f1alizaci\u00f3n celular y la enfermedad?<br \/>Este cuaderno desarrolla un marco cuantitativo que integra el potencial de membrana, los gradientes de pH y las restricciones termodin\u00e1micas. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21827,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[167],"tags":[241,242,213,215],"class_list":["post-21777","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mitocondrias","tag-bioenergetica","tag-etc","tag-mitocondrias","tag-thermodynamics"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21777"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21942,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21777\/revisions\/21942"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drpascalmensah.com\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}